Podstawowym źródłem porównywalnych danych o dochodach, ubóstwie i wykluczeniu społecznym w Unii Europejskiej jest badanie EU-SILC (Europejskie badanie dochodów i warunków życia). W Polsce badanie prowadzi GUS, a Eurostat harmonizuje i publikuje wyniki dla krajów europejskich.

Wskaźniki unijne nie są tym samym co krajowe granice ubóstwa stosowane przez GUS. Pokazują różne wymiary sytuacji materialnej i społecznej, dlatego należy interpretować je łącznie.

Wskaźnik zagrożenia ubóstwem dochodowym (AROP)

Za zagrożoną ubóstwem dochodowym uznaje się osobę, której ekwiwalentny dochód do dyspozycji w gospodarstwie domowym po uwzględnieniu transferów społecznych jest niższy niż 60 proc. mediany takiego dochodu w danym kraju.

Dochód ekwiwalentny uwzględnia liczbę i wiek osób w gospodarstwie domowym. Jest to miara względna: próg wyznacza się osobno dla każdego kraju i roku, dlatego AROP nie oznacza jednej wspólnej dla całej UE kwoty ani nie mierzy bezpośrednio braku konkretnych dóbr.

Deprywacja materialna i społeczna (MSD i SMSD)

Deprywacja oznacza brak możliwości zaspokojenia potrzeb z powodów finansowych, a nie rezygnację z nich z wyboru. Wskaźnik obejmuje 13 potrzeb: 7 dotyczących gospodarstwa domowego i 6 dotyczących osoby.

Potrzeby na poziomie gospodarstwa domowego

• pokrycie niespodziewanego wydatku;
• tygodniowy wyjazd wypoczynkowy poza dom raz w roku;
• terminowe opłacanie czynszu lub rat kredytu mieszkaniowego, rachunków za media oraz innych rat i pożyczek;
• posiłek z mięsem, rybą lub wegetariańskim odpowiednikiem co drugi dzień;
• odpowiednie ogrzanie mieszkania;
• dostęp do samochodu lub furgonetki do prywatnego użytku;
• wymiana zużytych mebli.

Potrzeby na poziomie osoby

• dostęp do internetu;
• wymiana zużytej odzieży na nową;
• dwie pary odpowiednio dopasowanego obuwia, w tym para na każdą pogodę;
• niewielka kwota na własne potrzeby co tydzień;
• regularne zajęcia w czasie wolnym;
• spotkanie z rodziną lub znajomymi przy posiłku albo napoju co najmniej raz w miesiącu.

Brak możliwości zaspokojenia co najmniej 5 z 13 potrzeb oznacza deprywację materialną i społeczną (MSD). Brak co najmniej 7 z 13 potrzeb oznacza pogłębioną deprywację materialną i społeczną (SMSD). To właśnie SMSD, a nie podstawowy wskaźnik MSD, jest obecnie składnikiem AROPE.

Bardzo niska intensywność pracy

Wskaźnik dotyczy osób w wieku poniżej 65 lat mieszkających w gospodarstwach domowych, w których dorośli w wieku 18–64 lat wykorzystali w poprzednim roku nie więcej niż 20 proc. swojego łącznego potencjału pracy.

Z obliczeń wyłącza się studentów w wieku 18–24 lat, osoby uznające się za emerytowane lub pobierające emeryturę (z wyjątkiem renty rodzinnej), a także nieaktywne osoby w wieku 60–64 lat mieszkające w gospodarstwie, którego głównym źródłem dochodu są emerytury.

Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE)

AROPE pokazuje odsetek osób spełniających co najmniej jeden z trzech warunków:

• zagrożenie ubóstwem dochodowym (AROP);
• pogłębiona deprywacja materialna i społeczna (SMSD);
• życie w gospodarstwie domowym o bardzo niskiej intensywności pracy.

Osobę spełniającą kilka warunków liczy się tylko raz. Od 2021 r. Eurostat stosuje zrewidowaną definicję AROPE do monitorowania celu UE na 2030 r. W starszej definicji, używanej dla strategii „Europa 2020”, stosowano poważną deprywację materialną (brak co najmniej 4 z 9 pozycji) oraz węższy zakres wieku przy ocenie intensywności pracy. Porównując szeregi czasowe, trzeba uwzględniać tę zmianę metodologii.

Źródła

• Eurostat: Living conditions in Europe – poverty and social exclusion
• Eurostat: Living conditions in Europe – material deprivation and economic strain
• Eurostat: EU-SILC – informacje o danych
• GUS: Dochody i warunki życia ludności Polski – raport z badania EU-SILC 2024

Stan metodologii i źródeł: 25 lipca 2026 r.