Główny Urząd Statystyczny (GUS) co roku szacuje zasięg zagrożenia ubóstwem ekonomicznym na podstawie Badania budżetów gospodarstw domowych. Porównuje poziom wydatków gospodarstw domowych z trzema granicami: ubóstwa skrajnego, relatywnego i ustawowego.

Wskaźniki pokazują odsetek osób żyjących w gospodarstwach domowych, których wydatki są niższe od danej granicy. Wydatki obejmują także wartość artykułów otrzymanych bezpłatnie i spożycia naturalnego. Do porównań gospodarstw o różnej wielkości GUS stosuje skalę ekwiwalentności.

Ubóstwo skrajne – minimum egzystencji

Granicą zagrożenia ubóstwem skrajnym jest minimum egzystencji szacowane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS). Jest to koszyk potrzeb, których zaspokojenia nie można odkładać w czasie. Konsumpcja poniżej tego poziomu utrudnia przeżycie i zagraża rozwojowi psychofizycznemu człowieka.

Według średniorocznych szacunków IPiSS za 2025 r. minimum egzystencji wyniosło:

• 1 021,67 zł miesięcznie dla jednoosobowego gospodarstwa osoby w wieku produkcyjnym;
• 3 528,53 zł miesięcznie dla gospodarstwa dwojga dorosłych z dwojgiem dzieci w modelowych grupach wieku 4–6 i 13–15 lat, czyli 882,13 zł na osobę.

W 2025 r. poniżej granicy ubóstwa skrajnego żyło 5,3 proc. osób w gospodarstwach domowych; w 2024 r. było to 5,2 proc.

Ubóstwo relatywne

Granica zagrożenia ubóstwem relatywnym jest ustalana na poziomie 50 proc. średnich miesięcznych wydatków gospodarstw domowych w Polsce. Wskaźnik pokazuje, jaka część ludności żyje w gospodarstwach, których poziom konsumpcji jest wyraźnie niższy od przeciętnego.

Jest to miara względna: próg zmienia się wraz z przeciętnym poziomem wydatków. W 2025 r. zagrożonych ubóstwem relatywnym było 13,5 proc. osób, wobec 13,3 proc. w 2024 r.

Ubóstwo ustawowe

Granica zagrożenia ubóstwem ustawowym odpowiada kwotom kryteriów dochodowych określonych w ustawie o pomocy społecznej. Od 1 stycznia 2025 r. wynoszą one:

• 1 010 zł miesięcznie dla osoby samotnie gospodarującej;
• 823 zł miesięcznie na osobę w rodzinie.

W statystyce GUS kwoty te służą jako granica porównywana z wydatkami gospodarstwa. Wskaźnik należy interpretować jako przybliżenie potencjalnego zasięgu ludności objętej instrumentami pomocy społecznej, a nie jako samodzielną diagnozę ubóstwa ekonomicznego.

Przekroczenie lub nieprzekroczenie kryterium nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia. W postępowaniu o pomoc społeczną bierze się pod uwagę dochód oraz pozostałe przesłanki określone w przepisach. Po podwyższeniu kryteriów wskaźnik zagrożenia ubóstwem ustawowym wzrósł z 2,6 proc. w 2024 r. do 8,1 proc. w 2025 r.; zmiana wynikała w dużej mierze z waloryzacji progu.

Sfera niedostatku – minimum socjalne

Minimum socjalne nie jest czwartą granicą ubóstwa stosowaną przez GUS. IPiSS określa je jako model wydatków pozwalających na skromne życie, ale także na utrzymanie więzi społecznych, naukę, pracę i wypoczynek. GUS wykorzystuje minimum socjalne do wyznaczania sfery niedostatku, która nie jest utożsamiana ze sferą ubóstwa.

Według średniorocznych szacunków IPiSS za 2025 r. minimum socjalne wyniosło:

• 1 947,12 zł miesięcznie dla jednoosobowego gospodarstwa osoby w wieku produkcyjnym;
• 6 238,51 zł miesięcznie dla gospodarstwa dwojga dorosłych z dwojgiem dzieci w modelowych grupach wieku 4–6 i 13–15 lat, czyli 1 559,63 zł na osobę.

Jak czytać polskie i unijne wskaźniki?

Miary GUS opisane na tej stronie są oparte przede wszystkim na wydatkach gospodarstw domowych. Nie należy ich utożsamiać z unijnym wskaźnikiem AROP, który opiera się na dochodzie do dyspozycji i progu 60 proc. krajowej mediany dochodu ekwiwalentnego. Oba podejścia pokazują inne aspekty ubóstwa i wzajemnie się uzupełniają. Więcej informacji znajduje się na stronie Jak mierzy się ubóstwo w Unii Europejskiej.

Źródła

• GUS: Zasięg zagrożenia ubóstwem ekonomicznym w Polsce w 2025 r.
• IPiSS: O minimum socjalnym i minimum egzystencji
• IPiSS: Wysokość minimum egzystencji
• IPiSS: Wysokość minimum socjalnego
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: kryteria przyznawania świadczeń

Stan informacji i źródeł: 25 lipca 2026 r. Najnowsze dane GUS dotyczą 2025 r.