Definicje

Definicje ubóstwa

Definicje pozwalają nam na ustalenie i tym samym ograniczenie znaczenia używanych przez nas słów. W języku polskim i w innych językach występuje wiele słów o zbliżonym znaczeniu, np. ubóstwo, bieda, nędza, niedostatek, niezamożność. W dwóch ostatnich przypadkach zostały one stworzone przez dodanie przedrostka „nie” do słów o znaczeniu przeciwstawnym. Jeżeli wiemy czym jest dostatek i zamożność (życie w dostatku, ludzie zamożni), to ich przeciwieństwo, czyli ubóstwo można też nazwać niedostatkiem i niezamożnością.

Mamy więc do czynienia z całą skalą możliwych stanów: od zamożności do nędzy. Jeżeli osoby i rodziny są albo zamożne albo ubogie, czyli koncentrują się blisko tych dwóch biegunów, wówczas społeczeństwo można nazwać spolaryzowanym. Od starożytności taka sytuację uznawano za groźną dla pokoju społecznego. Gdy większość zajmuje pozycję pomiędzy biegunami bogactwa i nędzy mamy do czynienia ze społeczeństwem zdominowanym przez klasę średnią.

W tym miejscu koncentrujemy uwagę na definicjach ubóstwa, ale zawsze w ich tle jest wyobrażenie całej struktury społecznej.

     Definicje międzynarodowe      Definicje autorów akademickich
  • Ubóstwo to ograniczenie wyboru i szans życiowych, to naruszenie ludzkiej godności. Oznacza brak możliwości skutecznego uczestnictwa w społeczeństwie. Oznacza też niedostatek żywności i ubrań potrzebnych rodzinie, brak możliwości uczęszczania do szkoły i korzystania ze służby zdrowia, brak dostępu do ziemi, którą można uprawiać lub pracy, żeby móc zarobić na życie, brak dostępu do kredytu. Ubóstwo oznacza również zagrożenie, bezsilność i wykluczenie jednostek, rodzin i społeczności. Oznacza podatność na przemoc i często wiąże się z życiem w niepewnych warunkach bez dostępu do czystej wody i urządzeń sanitarnych (ONZ)
  • Ubóstwo to deprywacja tych możliwości i wyborów, które są zasadnicze dla ludzkiego rozwoju: dla długiego, zdrowego i twórczego życia; dla rozsądnego poziomu życia; dla wolności, godności, szacunku dla samego siebie i szacunku u innych (UNDP)
  • Osoby dotknięte ubóstwem – jednostki lub rodziny, których zasoby (materialne, kulturowe i społeczne) są tak ograniczone, że wyklucza to je z minimalnie akceptowalnego sposobu życia w kraju, w którym mieszkają (WE)
  • Ubóstwem będziemy określali sytuację, w której jednostka (osoba, rodzina, gospodarstwo domowe) nie dysponuje wystarczającymi środkami (zarówno środkami pieniężnymi w postaci dochodów bieżących i dochodów z poprzednich okresów, jak i w formie nagromadzonych zasobów materialnych) pozwalającymi na zaspokojenie jej potrzeb (T. Panek)
  • Ubóstwo to sytuacja względnie trwałego i niedobrowolnego niskiego poziomu zaspokojenia jednej, kilku lub wszystkich uniwersalnych i podstawowych potrzeb człowieka (R. Szarfenberg)
  • ubóstwo… to raczej takie szczególne okoliczności, które nie pozwalają ludziom nimi dotkniętym na uczestnictwo w życiu zbiorowym i – zwłaszcza – w istotny sposób pomniejszają ich możliwości uczestniczenia w podstawowych instytucjach społecznych od rodziny poczynając, na wymiarze sprawiedliwości kończąc (K. W. Frieske)

Trzecia z definicji międzynarodowych znalazła się w jednym z dokumentów Rady Wspólnot Europejskich z 1985 r., który ustanawiał drugi wspólnotowy program przeciwdziałania ubóstwu. Prawie dwadzieścia lat później już w kontekście działalności unii Europejskiej definicja ta została rozwinięta

Ludzie żyją w ubóstwie jeżeli ich dochód i zasoby są tak niskie, że uniemożliwia im to osiągnięcie poziomu życia uznawanego w ich społeczeństwie za minimalnie akceptowalny. Ze względu na ubóstwo mogą oni doznawać wielu problemów począwszy od bezrobocia, niskiego dochodu, złych warunków mieszkaniowych, nieodpowiedniej opieki zdrowotnej i przeszkód w dostępie do edukacji ustawicznej, kultury, sportu i rekreacji. Są oni często wykluczeni i zmarginalizowani w stosunku do aktywności (gospodarczych, społecznych i kulturalnych), które są normą dla innych, a ich dostęp do praw podstawowych może być ograniczony.

Definicje powyższe dzielone są często na dwie grupy. Ujęcie pierwsze wskazuje na to, że ubóstwo wiąże się z niezaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, czyli brakiem dostępu do tego, co niezbędne dla przeżycia w dobrym zdrowiu i odpowiednio długo. Ujęcie drugie podkreśla, że nawet wtedy, gdy ludzie mają możliwość przeżycia bez specjalnych trudności, nadal mogą być ubodzy. Dotyka ono również tych, którzy mogą przeżyć w zdrowiu odpowiednio długo, ale nadal nie są w stanie zapewnić sobie takiego poziomu życia, który w danym społeczeństwie jest uznawany za minimalnie godny. Im społeczeństwo bardziej zamożne, tym bardziej wymagający jest ten minimalny standard.

Definicje z pierwszej grupy określają ubóstwo nazywane absolutnym, a z te z drugiej określają znaczenie ubóstwa relatywnego.

Linki

Ubóstwo i nierówności w UE. przewodnik EAPN